Тэрыторыя Барысаўшчыны была заселеная яшчэ ў эпоху мезаліту (IX-V тысячилетие да н.э.). Стаянкі гэтага перыяду былі на тэрыторыі цяперашніх вёсак Вялікае Стахава, Глівін, Чарневічы.

У месцах, адпаведных сучаснай Барысаўшчыне, археолагамі знойдзены прадметы, якія сведчаць аб жыццядзейнасці чалавека эпохі неаліту (IV-П тысячагоддзе да н.э.). Гэта тэрыторыя вёсак Оздятичи, Слабодка, Чэрнеўка.

У VII-IХ стагоддзях нашай эры на землях раёна жылі крывічы – знакамітае славянскае племя. З тых часоў захаваліся вёскі Вяляцічы і Ратутичи.

З X стагоддзя Барысаўшчына ўваходзіла ў склад Полацкага княства.

Гісторыя горада Барысава ўзыходзіць да пачатку XII стагоддзя. У 1102 годзе полацкі князь Барыс Усяслававіча, вяртаючыся з паходу на яцвяг, заснаваў на левым беразе Бярэзіны горад і назваў яго сваім імем. У «Хроніцы Літоўскай і Жамойцкае» гаворыцца, што Барысаў быў заснаваны, каб «знак вечнай межаўі умоцнити межы Літвою і князством Полацкім». У канцы ХШ стагоддзя ён становіцца горадам – ​​крэпасцю Полацкага княства.

Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, ужо да сярэдзіны ХШ стагоддзя Барысаў уваходзіць у лік вядомых гандлёва-рамесных цэнтраў. У канцы стагоддзя – горад у складзе Вялікага княства Літоўскага.

У XIV-XVIII стагоддзях Барысаўшчына называлася воласцю, мела статус дзяржаўнай ўладанні ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гэтыя землі займалі ўсходнюю частку Барысаўскага і паўднёвую частку Крупскага раёнаў.

У пачатку XVI стагоддзя частка тэрыторыі воласці (вёскі Глівін, Упірэвічы) у выніку велікакняжацкіх падарункаў сталі прыватнымі маёнткамі.

Пасля адміністрацыйных рэформаў 1565-1566 гг. большая частка воласці ўвайшла ў Аршанскі павет, а астатняя, на правым беразе ракі Бярэзіна (з вёскамі Вялікае Стахава і Дымкі), – у Мінскі павет.
У 1563 годзе г. Барысаву даруецца магдэбургскае права на самакіраванне, якое затым на працягу двух стагоддзяў некалькі разоў пацвярджалася. Барысаў стаў цэнтрам староства, доўгі час знаходзіўся ў руках вядомага рода беларускіх князёў – Казаноўская, Служковых, Агінскіх, а з 1798 году – Радзівілаў. З 1569 года, пасля падпісання Люблінскай Уніі, аж да канца ХVII стагоддзя знаходзіцца ў складзе Рэчы Паспалітай.

У XVII стагоддзі ў прыватныя ўладанні вылучыліся Ратутичи, Гибайлавичи, Дзмітравічы, сморкаючыся, Эсьмоны. Пасля гэтага ў склад староства ўваходзіла каля 50 населеных пунктаў. Найбольш буйнымі ў XVIII стагоддзі былі мястэчкі Блонь, Лошніца, Неманица, Бытча, Жыцькава, Кострица, Вялікае і Малое Стахава, Студзёнка.

Ў 1792 году польскі кароль Станіслаў Аўгуст выдаў г. Барысаву новую грамату на «вольнасць» і зацвердзіў герб: дзве вартавыя вежы з адкрытымі паміж імі варотамі, што сімвалізавала ўстойлівасць, непрыступнасць і адкрыты шлях для добрасуседства і гандлю, які існуе і дагэтуль.

А на наступны год у 1793 годзе па другім падзеле Рэчы Паспалітай у ліку Мінскіх зямель ён адышоў да Расійскаму дзяржаве, стаў цэнтрам Барысаўскага павета, павятовым горадам.
Са старажытных часоў лёс Барысаўшчыны была пераменлівым і неспакойным. Яе рабавалі і руйнавалі чужаземныя захопнікі, горад і раён станавіліся арэнай бітваў. Так было ў 1812 г., калі Барысаў акупавалі французскія войскі. Знакамітая Бярэзінская пераправа каля вёскі Студзёнка – найбуйнейшая еўрапейскай гісторыі трагедыя, якая забрала з жыцця больш за 50 тысяч чалавек. Менавіта з яе пачалося адступленне арміі Напалеона за межы Расійскай імперыі.

У сярэдзіне XIX стагоддзя ў вёсцы Чэрнеўка быў пабудаваны железоплавильный завод. Гэта прадпрыемства выпускала даменны чыгун, жалеза, паравыя машыны, якія былі ўдастоены бронзавага медаля на Усерасійскай мануфактурнай выставе.

У 1806 годзе была пабудавана Бярэзінская водная сістэма, якая злучыла Днепр і Заходнюю Дзвіну, звязала басейны Чорнага і Балтыйскага мораў. Горад стаў буйным рачным портам, цэнтрам суднабудавання ў Мінскай губерні і заняў значнае месца ў гандлёвых сувязях з гарадамі Прыбалтыкі і Украіны. У 1892-1896 гг. са стапеляў верфі было спушчана на Бярэзіну 14 рачных параходаў.
У 1861 году па шчыльнасці насельніцтва Барысаўскі павет займаў 4 месца ў губерні. У ім пражывала 109 тысяч чалавек. Працавала 70 заводаў, у тым ліку 54 бровара, 6 цагляных, 4 каніфольна, 2 смаляных, 1 медны. Вывозілася на продаж і для вытворчых мэтаў 87,8% лесу, 5,1% смалы і дзёгцю, хлебны спірт, цвікі. З прывазных тавараў асноўнымі былі збожжа (52%) і соль (12,6%). Павет налічваў 66 населеных пунктаў. У 1864 г. тут было 20 народных вучылішчаў, у якіх навучалася 667 вучняў. Найбольш буйныя былі ў Оздятичах, Бытча, Засулле, Зембіне, Лошніца, Неманице, Ратутичах, УСаў. У 1870 годзе сталі дзейнічаць школы ў Глівін, Карсаковічы, Кішчына Слабадзе, Мсціж. Да канца XIX стагоддзя школы працавалі ўжо ў 30 вёсках. Функцыянавала 5 урачэбных участкаў.

1896-1898 гг. ўздоўж гасцінца, які вёў у горад, утварыўся пасад з гандлёва-прамысловым ухілам, які атрымаў назву Нова-Барысаў. У 1908 году будуецца капітальны мост праз Бярэзіну.
Значнай падзеяй стала завяршэнне ў 18

71 годзе будаўніцтва Маскоўска-Брэсцкай чыгункі, якая праходзіць праз Барысаў. Яно дало штуршок развіццю горада. З 16 лістапада 1871 года курсіравалі ўжо першыя лакаматывы. Пачалі будавацца фабрыкі і заводы. Сярод іх найбольш буйнымі былі запалкавыя фабрыкі «Вікторыя» і «Бярэзіна», папяровая фабрыка «Папірус», шкляны завод, некалькі лесапільных заводаў, суднабудаўнічая верф. З прывакзальнай плошчы атрымала свой пачатак галоўная вуліца новага горада – праспект Трубяцкога (цяпер праспект Рэвалюцыі). Да 1910 году ў Барысаве налічвалася 19 тысяч жыхароў, 12 прамысловых прадпрыемстваў і 112 крам.

У лістападзе 1917 года ў Барысаве і ў Барысаўскім раёне была ўсталяваная савецкая ўлада. Створаны першы Савет рабочых, сельскіх, салдацкіх і батрацких дэпутатаў. Першы старшыня выканкама Барысаўскага Савета – Міхаіл Сцяпанавіч Бурмістраў. З 1918 года выходзіць газета «Весткі Барысаўскага Саўдэпіі».

З лютага 1918 гады горад і раён былі акупаваны германскімі, а ў 1919-1920 гг. – польскімі войскамі.

Пасля грамадзянскай вайны, у 20-30-я гады ХХ стагоддзя ў ліку першых калектыўных гаспадарак Барысаўскага раёна былі створаны саўгасы ў вёсках Весялова, Глівін, Стара-Барысаў, калгас у в. Будзенічы, камуна «Інтэрнацыянал» у в. Кімія. Да канца 30-х гадоў у раёне было ўжо 118 калгасаў, якія аб’ядноўвалі больш за 10 тысяч сялянскіх двароў. Першыя трактары з’явіліся ў 1932 годзе. А ўжо праз год па выніках сацыялістычнага спаборніцтва Барысаўскі раён атрымаў пераходзячае сцяг Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта БССР. Поспехі першых гадоў Савецкай улады немагчымыя былі без людзей, чые імёны назаўсёды ўвайшлі ў гісторыю развіцця Барысаўскага раёна – Павел Фаміч Голуб, Ілля Аверкович Караленка, Іван Ціханавіч Канашевич і многія іншыя.
У перыяд 1920-1941 гг. пачаў бурна адбудоўваць і горад Барысаў. Развіццё прамысловасці, будаўніцтва, адукацыі і культуры прывяла да таго, што да 1938 году ў горадзе працуе 28 прадпрыемстваў, з іх 3 – саюзнай і 14 – рэспубліканскага падпарадкавання, да канца 30-х гадоў г. Барысаў з’яўляецца адным з найбуйнейшых цэнтраў запалкавай прамысловасці. У 1925 годзе ў горадзе адкрылася аўтобусны рух. Да 1941 г. Барысаў займае 2-е месца ў вобласці па развіцці і канцэнтрацыі прамысловасці. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны працавала 118 калгасаў, якія аб’ядноўвалі больш за 10 тысяч сялянскіх двароў. Плошчу раллі складала 30 815 гектараў. Яе апрацоўвалі 105 трактароў з трох МТС – Барысаўскай, Прияминской і Мстижской.

Вялікая Айчынная вайна прыйшла на Барысаўшчыне 1 ліпеня 1941 года. Да 1 ліпеня 1944 года Барысаўскі раён быў заняты фашыстамі.

З першых дзён акупацыі на тэрыторыі Барысава і Барысаўскага раёна былі сфарміраваны групы падпольнага і партызанскага руху ў тыле ворага.

Да кастрычніка 1941 гады ў горадзе дзейнічала 18 падпольных груп.

Да лета 1942 года на тэрыторыі Барысаўскага раёна дзейнічала 16 добра абсталяваных партызанскіх атрадаў. У жніўні 1942 года ў паўночнай частцы раёна былі сфармаваныя дзве партызанскія брыгады – «Дзядзькі Колі» і «Стары», а ў кастрычніку-снежні гэтага ж года – брыгады им.Щорса, “Разгром”, ім. Кірава. Усяго за перыяд з 1942 па 1944 гады ў Барысаўскім раёне дзейнічала да 12 партызанскіх брыгад і асобных атрадаў, якія налічвалі звыш 12 000 чалавек.

У памяці жыхароў рэгіёну назаўжды застануцца імёны партызан і падпольшчыкаў Івана Афанасьевіча Яраша, Пятра Рыгоравіча Лапаціна, Міхаіла Глябовіча Мормулева, Фёдар Азмiцель, Барыса Лаўрэнцьевіча Галушкіна, Людмілы Чаловской, Марыі Комар, Ліны Піліпавіч, Барыса Качана, Язэпа Довгалова, Язэпа Зелянко і многіх іншых . За час вайны загінула 33 тысячы барысаўчан.

Вызваленне Барысаўшчыны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў пачалося летам 1944 года. 12 артылерыйскімі залпамі суботнім вечарам 1 ліпеня 1944 года Масква салютавала войскам 3-га Беларускага фронту, якія вызвалілі горад Барысаў. За баі на Барысаўшчыне 24 воінам прысвоена званне Герой Савецкага Саюза. Яшчэ 45 чалавек удастоены гэтага звання за мужнасць, праяўленую пры фарсіраванні Бярэзіны. Тысячы чалавек былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі. 10-ці выхадцам горада і раёна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

За мужнасць і стойкасць, праяўленыя працоўнымі горада ў гады Вялікай Айчыннай вайны, і за поспехі, дасягнутыя ў гаспадарчым і культурным будаўніцтве, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 мая 1985 г. горад Барысаў быў узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1 ступені.

Наступствы вайны былі цяжкімі для горада і раёна. У фашысцкае рабства ў Германію было сагнана 7,5 тысяч барысаўчан. Было знішчана і разбурана 20 прамысловых прадпрыемстваў. На раёне спалена амаль 3 тысячы дамоў вяскоўцаў і больш за 2 тысячы будынкаў грамадскага прызначэння.

Пасляваенныя гады былі гадамі інтэнсіўнага аднаўлення разбуранай гаспадаркі. Адраджаліся прадпрыемствы, установы, жылыя дамы. Добраўпарадкоўваць само жыццё.

Ужо ў першы год пасля вызвалення Беларусі ў Барысаўскім раёне былі адноўлены 126 калгасаў, пабудавана і адрамантавана 82 школы, 25 бальніц. Пачаў выпускаць прадукцыю цагляны завод «Студзёнка», быў уведзены ў строй крухмальны завод. Для калгаснікаў пабудавалі больш за тысячу дамоў.

За атрыманне высокіх ураджаяў ў 1951 годзе толькі ў калгасе ім. Чкалава 34 перадавіка былі ўзнагароджаны высокімі ўрадавымі ўзнагародамі, брыгадзір Віктар Барысавіч Войнерович і старшыня калгаса Сцяпан Андрэевіч Молчанский – ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У 50-я гады ў раёне разгарнуліся работы па радыё- і электрофикации вёсак. У 60-я – значна пашыраюцца пасяўныя плошчы, калгасы умацоўваюцца прафесійнымі кадрамі, папаўняюцца трактарамі, збожжа- і бульбаўборачнымі камбайнамі. На змену ручному працы прыходзіць механізацыя асноўных працэсаў жывёлагадоўлі і раслінаводства, хімізацыя, што дапамагло працаўнікам палёў палепшыць прадуктыўнасць працы, павысіць ураджайнасць.

У 1975 годзе ўступіў у строй саўгас-камбінат “Барысаўскі” па вытворчасці свініны, вялося будаўніцтва пасёлка ў в. Лошніца, адкрываюцца Дом культуры, дзіцячы сад, гандлёвы цэнтр, Дом быту, сярэдняя і музычная школы. Буйныя гаспадаркі ўкладвалі сродкі ў будаўніцтва і добраўпарадкаванне вёсак і пасёлкаў. У Лошніца, Вяляцічы, Холхолице, Зембіне, Жыцькава і іншых з’явіліся дома культуры, школы, амбулаторыі, гандлёвыя цэнтры, дзіцячыя дашкольныя ўстановы.

Пачалося будаўніцтва і ўвод у эксплуатацыю комплексаў па адкорму буйной рагатай жывёлы, збудаваная птушкафабрыка.

У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 2006 гады адбылося аб’яднанне Барысаўскага раёна і горада Барысава ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку – Барысаўскі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад Барысаў.

Сёння Барысаўскі раён – адзін з буйных прамысловых і культурных цэнтраў не толькі Мінскай вобласці, але і ўсёй рэспублікі.

У рэгіёне працуюць прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі, прыборабудавання, хімічнай, дрэваапрацоўчай, фармацэўтычнай, харчовай прамысловасці, а таксама прадпрыемствы па вытворчасці крыштальнай посуду, пластмасавых вырабаў, запалак. Многія з іх сапраўды ўнікальныя, а прадукцыя вядомая далёка за межамі рэспублікі. Працуе шырокая сетка прадпрыемстваў будаўніцтва, транспарту, гандлю, грамадскага харчавання, бытавога абслугоўвання насельніцтва, сувязі.

Аграпрамысловы комплекс раёна прадстаўлены сельскагаспадарчымі вытворчымі кааператывамі, унітарнымі і прыватнымі прадпрыемствамі.

Асноўнымі напрамкамі аграпрамысловага комплексу з’яўляюцца малочная жывёлагадоўля, свінагадоўля, птушкагадоўля, а таксама вырошчванне збожжа, бульбы, агародніны, лёну, рапсу.
У адпаведнасці з Праграмай адраджэння і развіцця вёскі на 2005-2010 гады ў раёне на базе існуючых вёсак створаны 17 аграгарадкоў.

Горад Барысаў у ліку 22 населеных пунктаў нашай рэспублікі да 65-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў узнагароджаны высокай узнагародай – вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайне» і Ганаровай граматай.